**DADAŞLAR DİYARINDAN BİR İLİM ABİDESİ: PROF. DR. ZİYAEDDİN FAHRİ FINDIKOĞLU-Haytaoğlu Yunus Buğra Yılmaz**

DADAŞLAR DİYARINDAN BİR İLİM ABİDESİ: PROF. DR. ZİYAEDDİN FAHRİ FINDIKOĞLU
Haytaoğlu Yunus Buğra Yılmaz
16 Kasım 1974, Türk ilim, fikir ve milliyetçilik alemi için kara bir günün, derin bir kaybın yıl dönümüdür. Ömrünü Türk sosyolojisine, milli iktisat düşüncesine ve Türk kültür köklerinin inşasına vakfetmiş, Erzurumlu büyük ilim adamı Prof. Dr. Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu'nu, vefatının yıl dönümünde rahmet, minnet ve saygıyla anıyoruz.
O, sadece bir üniversite kürsüsünün sahibi değil; Ziya Gökalp’in izinden giden, Türk milletinin ruh kökünü ve sosyal bünyesini ilmi bir titizlikle inceleyen, tavizsiz bir Türk milliyetçisi fikir mimarıydı.
I. Kökler ve Erzurum’un Koynunda Başlayan Hayat (1901)
Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu, 1901 yılında, tarihi Türk yurdu Erzurum’un Tortum kazasına bağlı, bugün Uzundere sınırları içerisinde yer alan tarihi Öşkvank (yeni adıyla Çamlı Yamaç) köyünde dünyaya gelmiştir. Asıl adı Ahmed Halil’dir.
• Baba Ocağı: Fındıkoğulları ailesine mensup babası Halil Fahri Bey, 1860 yılında Öşkvank’ta doğmuş, Osmanlı devletinin çeşitli bölgelerinde kadılık görevinde bulunmuş ve 1916 yılında, Türk milletinin acı dolu imtihan yıllarında vefat etmiştir.
• Ana Ocağı: Annesi Fatma Zehra Hanım, 1865 yılında Tortum’un Dikyarlı ilçesinde doğmuş; II. Dünya Savaşı sırasında hac vazifesini ifa etmek üzere gittiği mukaddes topraklarda (Hicaz) hayata gözlerini yummuştur.
Doğu Anadolu’da o devrin acımasız savaşları, işgal ve göç dalgaları, küçük Ziyaeddin’in çocukluk yıllarını da derinden etkilemiş; ilim insanının çileli ve mukavemet dolu karakterinin ilk temelleri bu coğrafyanın sarıntılı yıllarında atılmıştır.
II. Çileli Tahsil Yılları ve Çalışma Azmi
Babasının memuriyeti ve coğrafyanın kaderi sebebiyle çocukluğu sürekli yer değiştirmelerle geçen Fındıkoğlu:
• İlk öğrenimini Erzincan ve Hakkâri’de tamamlamıştır.
• Orta öğrenimini Malatya İdadisi, Kayseri Sultanisi ve İstanbul Gelenbevi Sultanisi’nde sürdürmüştür.
Gelenbevi Sultanisi’nde 10. sınıfta okurken, büyük yaştaki sınıf arkadaşlarının cepheye (askere) alınmasıyla sınıfta yalnızca iki arkadaşı kalmıştır. Okul idaresinin "üç öğrenci için eğitim sürdürülemez" gerekçesiyle sınıfı kapatması üzerine, hayatın yükünü erken omuzlayan Fındıkoğlu, Posta-Telgraf Mektebi’nin sınavlarını kazanarak memuriyete atılmış; bir yandan geceleri Galatasaray Postahanesi’nde çalışırken, diğer yandan gündüzleri İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü’nde okuyarak büyük bir azimle 1924 yılında mezun olmuştur.
III. Anadolu Yollarında Muallimlik ve Milli Şuur
Üniversiteyi bitirdikten sonra devlet hizmetinin ve öğretmenliğin kutsal bilinciyle Anadolu’nun dört bir yanını dolaşan Fındıkoğlu:
• 8 Aralık 1924’te Erzurum Lisesi Felsefe Öğretmenliği’ne atanmıştır. Bir süre aynı okulda Fransızca öğretmenliği de yapmıştır.
• 1925 yılı Ekim ayında Sivas Lisesi’ne atanmış; o dönemdeki gençlik hareketleri ve milli duruşu vesilesiyle idari tasarruflara maruz kalmıştır.
• 1926 Eylül’ünden itibaren Ankara Erkek ve Kız liselerinde felsefe, sosyoloji ve edebiyat dersleri vererek binlerce Türk gencinin milli şuurla yetişmesine öncülük etmiştir.
1930 yılında açılan sınavı kazanarak Avrupa’ya gönderilen Fındıkoğlu, Fransa’da Strasbourg Üniversitesi’nde ikinci felsefe lisansını tamamlamış, ardından Türk sosyolojisinin ulu çınarı Ziya Gökalp üzerine hazırladığı doktora tezini 1935 yılında başarıyla savunarak doktor unvanını almıştır.
IV. Üniversite Kürsülerinde Bir İlim Öncüsü
1936 yılında yurda dönerek İstanbul Üniversitesi’ndeki görevine rücu eden Ziyaeddin Fahri;
• 1937’de İktisat Fakültesi Sosyoloji ve Komün Bilgisi Doçentliğine,
• 1941’de Profesörlüğe,
• 1944’te İktisat Fakültesi Sosyoloji ve Sosyal Siyaset Kürşü Başkanlığına getirilmiştir.
1947-1949 yılları arasında İktisat Fakültesi Dekanlığı görevini yürütmüş, 1958 yılında ilmi liyakatının zirvesi olan Ordinaryüslük unvanına layık görülmüştür. 6 Haziran 1973 tarihinde emekli oluncaya dek Türk ilim hayatına feyiz vermiştir.
V. Fikir Dünyası ve Türk Milliyetçiliğine Katkıları
Prof. Dr. Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu, batıcı ya da nasyonalist-sosyalist kalıplara hapsolmadan, Türk milletinin kendi sosyolojik gerçekliğini (içtimaiyatını) savunan bir ilim adamıydı. Ziya Gökalp’in Türk milliyetçiliği tasavvurunu akademik temellere oturtmuş; kökleri Türk kültüründe olan bir iktisat sosyolojisi ekolü kurmuştur.
"2000'i aşkın eser ve makalesiyle" Türk düşünce hayatına demir atmiş; Erzurum folklorundan halk edebiyatına, işçi meselelerinden kooperatifçiliğe kadar geniş bir yelpazede kalem oynatmıştır.
Başlıca Eserlerinden Seçmeler:
• Erzurum Şairleri (1927)
• Tortum Seyahatnamesi
• Ziya Gökalp (1935)
• Ahlâk Tarihi (3 Cilt, 1936-1946)
• İçtimaiyyat (1958) / İçtimaiyata Giriş (1944)
• Hukuk Sosyolojisi (1958)
• Le Play Mektebi ve Prens Sabahattin (1962)
• İktisat Sosyolojisi Açısından Sosyalizm (1965)
• Türkiye’de Kooperatifçilik: Tatbiki Sosyoloji Denemesi (1953)
• Yunus Emre - Anadolu Edebiyatı Notları- (2014)
VI. Vefatı ve Ebedi Alemde
Hayatını Türk milletinin ilmi kalkınmasına ve milli ilim insanları yetiştirmeye adayan Fındıkoğlu, ilk ciddi rahatsızlığını 16 Aralık 1971’de yaşamış, aşırı çalışma temposunun getirdiği yorgunlukla mücadele etmiştir.
15 Kasım’ı 16 Kasım 1974’e bağlayan gece Hakk’ın rahmetine kavuşmuştur. 18 Kasım Pazartesi günü İstanbul’da düzenlenen mahşeri bir kalabalığın ve milli cemaatin katıldığı cenaze töreninin ardından Edirnekapı Şehitliği’ne defnedilmiştir.
Geriye Efser Hanım’la olan evliliğinden dünyaya gelen evlatları Emin, Ali Halil ve Pınar ile birlikte, mahşeri bir ilmi miras ve nurlu bir Türk milliyetçiliği mirası bırakmıştır.
Ruhu şad, mekanın uçmağ olsun, Büyük Dadaş!