**TÜRK EDEBİYATINDA VE SİYASET TARİHİNDE BİR GEÇİŞ FİGÜRÜ: ALİ EKREM (BOLAYIR) HAKKINDA İNCELEME Haytaoğlu Yunus Buğra YILMAZ**
Bu çalışmada, Türk edebiyatının Servet-i Fünûn ve Meşrutiyet dönemlerinin önemli simalarından, Vatan Şairi Namık Kemal’in oğlu Ali Ekrem Bolayır’ın (literatürde veya yerel aktarımlarda soyadı / isim telaffuz farklılıklarıyla yer aldığı şekliyle) hayatı, edebi kişiliği, idari görevleri ve Türk düşünce dünyasındaki yeri ele alınmıştır. II. Abdülhamid dönemindeki bürokratik görevlerinden Darülfünun’daki müderrislik yıllarına kadar uzanan çizgisi, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e geçiş sürecindeki Türk aydınının profilini yansıtması bakımından incelenmiştir.
TÜRK EDEBİYATINDA VE SİYASET TARİHİNDE BİR GEÇİŞ FİGÜRÜ: ALİ EKREM (BOLAYIR) HAKKINDA İNCELEME
Haytaoğlu Yunus Buğra YILMAZ
Bu çalışmada, Türk edebiyatının Servet-i Fünûn ve Meşrutiyet dönemlerinin önemli simalarından, Vatan Şairi Namık Kemal’in oğlu Ali Ekrem Bolayır’ın (literatürde veya yerel aktarımlarda soyadı / isim telaffuz farklılıklarıyla yer aldığı şekliyle) hayatı, edebi kişiliği, idari görevleri ve Türk düşünce dünyasındaki yeri ele alınmıştır. II. Abdülhamid dönemindeki bürokratik görevlerinden Darülfünun’daki müderrislik yıllarına kadar uzanan çizgisi, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e geçiş sürecindeki Türk aydınının profilini yansıtması bakımından incelenmiştir.
1. GİRİŞ
19. yüzyılın son çeyreği ile 20. yüzyılın ilk yarısı, Osmanlı Devleti’nin fikri, siyasi ve edebi bakımdan en çalkantılı dönemlerini teşkil eder. Bu dönemde yetişen aydınlar, bir yandan Batılılaşma hareketi ile Türk-İslam geleneği arasında denge kurmaya çalışmış, diğer yandan devleti çöküşten kurtarma ideallerine edebi ve bürokratik faaliyetleriyle katkıda bulunmuşlardır. Bu kuşağın dikkat çeken isimlerinden biri de Namık Kemal’in oğlu olan ve edebi sahada Ali Ekrem (Bolayır) adıyla tanınan şair, yazar ve idarecidir.
2. HAYATI VE BÜROKRATİK KARİYERİ
Ali Ekrem, 1867 yılında İstanbul’da doğmuştur. Babası Namık Kemal’in sürgün ve görev yerleri sebebiyle ilk ve orta öğrenimini özel hocalar rehberliğinde Rodos, Sakız ve Midilli gibi adalarda tamamlamıştır. Doğu ve Batı dillerine hakimiyetini bu özel eğitim yıllarında kazanmıştır.
• Saray ve İdare Görevleri: Babasının ölümünün ardından II. Abdülhamid tarafından Mabeyn Kâtipliğine getirilmiş ve uzun yıllar sarayda görev yapmıştır.
• Mülki İdarecilik Dönemi: II. Meşrutiyet’in ilanından sonra Kudüs Mutasarrıflığı, Beyrut ve Cezayir-i Bahr-i Sefid (Akdeniz Adaları) Valiliği gibi kritik mülki amirlik görevlerinde bulunmuştur.
• Akademik Hayatı: Mülki görevlerinin ardından Darülfünun Edebiyat Fakültesi’nde metinler şerhi ve edebiyat tarihi müderrisliği üstlenmiş, Cumhuriyet döneminde de üniversite reformuna kadar (1933) eğitim hayatına hizmet etmiştir.
3. EDEBİ KİŞİLİĞİ VE TÜRK DÜŞÜNCESİNDEKİ YERİ
Edebi hayatına "İlham" ve "A. Nadir" müstear isimleriyle başlayan Ali Ekrem, Servet-i Fünûn (Edebiyat-ı Cedide) topluluğunun önemli temsilcilerinden biri olmuştur. Ancak topluluk içerisinde Tevfik Fikret ile yaşadığı edebi görüş ayrılıkları neticesinde gruptan ayrılarak bağımsız bir edebi çizgi izlemiştir.
1897 Osmanlı-Yunan Savaşı sırasında kaleme aldığı "Vasiyet" şiiri ile milli hisleri ön plana çıkaran kitlelerde geniş bir yankı uyandırmıştır. Şiirlerinde vatan, milli şuur, kahramanlık ve hissi temaları işleyen şair; Birinci Dünya Savaşı ve Milli Mücadele dönemlerinde de milli duyguları pekiştiren manzumeler kaleme almıştır.
Başlıca Eserleri:
1. Şiir: Zılâl-i İlham, Kaside-i Askeriye, Ruh-ı Kemal, Ordunun Defteri, Vicdan Alevleri, Şiir Demeti.
2. Tiyatro ve İnceleme: Bâria, Sultan Selim, Lisan-ı Osmanî, Namık Kemal (monografi).
4. SONUÇ
Ali Ekrem Bolayır, hem babası Namık Kemal’den tevarüs ettiği vatan ve hürriyet anlayışıyla hem de Osmanlı’dan Cumhuriyet’e intikal eden kurumlaşma sürecindeki (Darülfünun, Darülbedayi) hocalık ve idarecilik rolleriyle Türk kültür tarihinde özgün bir yere sahiptir. 27 Ağustos 1937 tarihinde vefat eden edebiyatçı, geride edebi eleştirilerden milli manzuelere kadar zengin bir miras bırakmıştır.
DİPNOTLAR
1. İsmail Parlatır, Ali Ekrem Bolayır, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1987, s. 12-15.
2. Kaya Bilgegil, Harabat Karşısında Namık Kemal ve Ali Ekrem, Erzurum Atatürk Üniversitesi Yayınları, 1970, s. 45.
3. Müjgan Cunbur, "Ali Ekrem Bolayır'ın Edebi Portresi", Türk Dili Dergisi, C. 36, S. 312, 1977, s. 180-185.
4. İbnülemin Mahmud Kemal İnal, Son Asır Türk Şairleri, Cilt I, Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları, Ankara, 1999.
5. Metin Bostancı, Ali Ekrem Bolayır’ın Hayatı-Sanatı ve Şiirleri, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 1986.
