GÜNEY AZERBAYCAN’DAN KIBRIS’A UZANAN BİR TÜRKÇÜ ÖMÜR: PROF. DR. HABİB (İDRİSİ) DERZİNEVESİ- Haytaoğlu Yunus Buğra YILMAZ
Bu makalede, Güney Azerbaycan Türk dünyasının yetiştirdiği önemli ilim adamlarından, Türk dili ve edebiyatı araştırmacısı Prof. Dr. Habib (İdrisi) Derzinevesi’nin hayatı, ilmî ve fikrî mücadelesi ile edebiyat dünyamıza kazandırdığı eserler ele alınmaktadır. İlk yıllarında İdrisi soy adıyla tanınan ve Türkiye’de Güney Azerbaycan edebiyatının tanıtılmasında öncü rol üstlenen Derzinevesi, akademisyenlik ve yayıncılık faaliyetleriyle Türk dünyası arasındaki gönül köprülerini pekiştirmiştir. Kıymetli Ağabeyime Rahmet diliyorum.
GÜNEY AZERBAYCAN’DAN KIBRIS’A UZANAN BİR TÜRKÇÜ ÖMÜR: PROF. DR. HABİB (İDRİSİ) DERZİNEVESİ
Haytaoğlu Yunus Buğra YILMAZ
Özet
Bu makalede, Güney Azerbaycan Türk dünyasının yetiştirdiği önemli ilim adamlarından, Türk dili ve edebiyatı araştırmacısı Prof. Dr. Habib (İdrisi) Derzinevesi’nin hayatı, ilmî ve fikrî mücadelesi ile edebiyat dünyamıza kazandırdığı eserler ele alınmaktadır. İlk yıllarında İdrisi soy adıyla tanınan ve Türkiye’de Güney Azerbaycan edebiyatının tanıtılmasında öncü rol üstlenen Derzinevesi, akademisyenlik ve yayıncılık faaliyetleriyle Türk dünyası arasındaki gönül köprülerini pekiştirmiştir.
1. Giriş ve İlk İlmî Yıllar: Tebriz’den Erzurum’a
Habib (İdrisi) Derzinevesi, 1944 yılında Güney Azerbaycan’ın köklü kültür merkezlerinden Tebriz’de dünyaya geldi. Türk kimliğini ve bilincini gençlik yıllarından itibaren odağına alan Derzinevesi, ilmî hayatını sürdürmek amacıyla Türkiye’ye gelerek üniversite eğitimini Erzurum’da tamamladı.
1990’lı yılların başında Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde öğretim elemanı olarak görev yapmaya başladı. Dönemin şartlarında, Türkiye’de Güney Azerbaycan Türk edebiyatı ve şairleri üzerine yapılan çalışmalar oldukça sınırlıydı. Derzinevesi, bu eksikliği gidermek adına dönemin değerli akademisyenlerinden Yrd. Doç. Dr. Turgut Karabey ile bir araya gelerek kapsamlı bir çalışma başlattı.
2. İlmî Bir Milat: Güney Azerbaycan Şiir Antolojisi
1991 yılında tamamlanan ve Taş Medrese Yayınları tarafından yayımlanan Güney Azerbaycan Şiir Antolojisi, Türkiye yayıncılık ve edebiyat tarihinde bir ilke imza attı. Kitap, o tarihe kadar Türkiye’de Güney Azerbaycan sahasına ilişkin derlenmiş ilk geniş kapsamlı şiir ve şairler antolojisi olma özelliğini taşımaktadır.
O yıllarda "İdrisi" soyadını kullanan Habib Hoca, bu eserle hem Güney Azerbaycan şiirini Türkiye’deki edebiyat çevrelerine tanıtmış hem de Türkçü ve iddialı akademisyen kimliğini pekiştirmiştir. Bu süreçte kurduğu yayıncı, akademisyen ve ülküdaş dostlukları, onun ilim yolculuğundaki dayanışma ruhunu göstermektedir.
3. Akademik Yolculuk: Kars’tan Kuzey Kıbrıs’a
Atatürk Üniversitesindeki görevinin ardından akademik çalışmalarına farklı kurum ve coğrafyalarda devam eden Derzinevesi, bir dönem Kars Kafkas Üniversitesinde görev üstlendi. Ardından akademik ve kültürel faaliyetlerini Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ne (KKTC) taşıdı.
Yakın Doğu Üniversitesi başta olmak üzere KKTC’deki çeşitli üniversitelerde uzun yıllar öğretim üyeliği yapan Derzinevesi, profesörlük unvanını alarak yüzlerce öğrenci yetiştirdi. Kıbrıs’taki akademik hayatı boyunca yalnızca klasik edebiyat ve metin incelemeleriyle sınırlı kalmamış; toplumsal ve etnografik saha araştırmalarına da imza atmıştır. Örneğin, 2017 yılında yayımladığı ve Kıbrıs’taki yerel toplulukların kültürünü, dilini ve geleneklerini doğrudan saha derlemeleriyle aktardığı Kıbrıs Çingeneleri adlı çalışması, onun geniş araştırma yelpazesini ortaya koymaktadır.
4. Vefatı ve Mirası
Yorulmak bilmez bir Türkçü ve fikir adamı olarak tanınan Prof. Dr. Habib Derzinevesi, 8 Eylül 2021 tarihinde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde hayatını kaybetti. Cenazesi, 9 Eylül 2021 tarihinde sevenleri ve akademisyen dostlarının katılımıyla Lefkoşa Dikmen Mezarlığı’nda toprağa verildi.
Derzinevesi’nin hayatı; Tebriz’den Erzurum’a, Kars’tan Kıbrıs’a kadar uzanan çizgide Türk milletine, Türk diline ve edebiyatına adanmış bir ömrün özeti niteliğindedir. Geride bıraktığı antolojiler, incelemeler, makaleler ve yetiştirdiği akademisyenler, onun Türk dünyası edebiyat haritasındaki müstesna yerini korumasını sağlamaktadır.
Kaynakça
• Karabey, Turgut & İdrisi, Habib (1991). Güney Azerbaycan Şiir Antolojisi, Erzurum: Taş Medrese Yayınları.
• Derzinevesi, Habib (2017). Kıbrıs Çingeneleri, Lefkoşa: Yakın Doğu Üniversitesi Yayınları.
• Karakartal, Oğuz (14 Eylül 2021). "Prof. Dr. Habib Derzinevesi’nin (Heyder Baba’nın) ardından", Kıbrıs Gazetesi.
• Kıbrıs Net Haber (9 Eylül 2021). "Prof. Dr. Habib Derzinevesi hayatını kaybetti".
