**SERVET SOMUNCUOĞLU: TÜRK KÜLTÜR TARİHİNDE GÖRSEL BELGELEMENİN ÖNCÜSÜ -Yunus Buğra YILMAZ**

SERVET SOMUNCUOĞLU: TÜRK KÜLTÜR TARİHİNDE GÖRSEL BELGELEMENİN ÖNCÜSÜ
Yunus Buğra YILMAZ
Servet Somuncuoğlu (1964–2013), Türk kültür tarihi araştırmalarında görsel belgeleme yöntemlerini ön plana çıkaran gazeteci, yazar, araştırmacı ve belgesel yönetmenidir. Fotoğraf sanatçısı kimliğiyle Türklerin tarih öncesi kaya resimlerini sistematik biçimde belgeleyen Somuncuoğlu, 2008 yılında Sedat Simavi Sosyal Bilimler Ödülü’ne layık görülmüştür.[1]
Yaşamı ve Eğitim Süreci
14 Mayıs 1964’te Bursa’nın Karacabey ilçesinde doğan Somuncuoğlu’nun ailesi Giresun’un Eynesil ilçesinden gelmektedir.[2] Eğitimini Arifiye Öğretmen Lisesi, Atatürk Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü ve İstanbul Üniversitesi Kamu Yönetimi Bölümü’nde sürdürmüştür. 1988’den itibaren TRT İstanbul Radyosu’nda prodüktör olarak görev almış; “Günle Gelen”, “Müzikli Edebiyat” ve “Tarihte Yolculuk” gibi kültür programlarını hazırlamıştır.[3]
Araştırmaları ve Belgesel Çalışmaları
Somuncuoğlu’nun en önemli çalışmaları Türklerin tarih öncesi kaya resimleri üzerine yoğunlaşmıştır. 2005 yılında Kırgızistan Tanrı Dağları’nda gerçekleştirdiği “Saymalı Taş – Türklerin Bilinçaltı” araştırması, Atlas dergisinde yayımlanmıştır (Atlas, Aralık 2005).[4] Ardından 2007’de aynı dergide “Taştaki Türkler” başlıklı yazı ve fotoğrafları yayımlanmıştır (Atlas, Aralık 2007).[5]
Bu çalışmaların devamı niteliğindeki “Sibirya’dan Anadolu’ya Taştaki Türkler” adlı eseri, Türklerin tarih öncesi kültürel sürekliliğini taşlar üzerinden okuma girişimidir. Bu eser, ona 2008 Sedat Simavi Sosyal Bilimler Ödülü’nü kazandırmıştır.[6] TRT için hazırladığı “Zamana Karşı – Kazdağı Koşuburnu Türkmenleri” belgeseli ise Anadolu’daki Türkmen topluluklarının yaşam biçimlerini görsel bir anlatımla belgeleyerek etnografik bir değer taşımaktadır.[7]
Fotoğraf Sanatı ve Uluslararası Çalışmalar
Somuncuoğlu, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Tuva, Moğolistan ve Kosova’da fotoğraf çalışmaları yürütmüş; özellikle Sibirya’daki kaya resimlerini fotoğraflayarak Türk kültür tarihinin görsel arşivine katkıda bulunmuştur.[8]
Ölümü ve Mirası
6 Ağustos 2013’te geçirdiği kalp krizi sonucu hayatını kaybetmiş, Bursa’nın Karacabey ilçesine bağlı İsmetpaşa Mahallesi’nde defnedilmiştir.[9] Ardında bıraktığı eserler, Türk kültür tarihi araştırmalarında görsel belgelemenin önemini vurgulayan kalıcı bir miras olarak değerlendirilmektedir.
Eserleri
• Gallemit
• Taştaki Türkler
• Karlı Dağlardaki Sır (TRT Arşiv Serisi 22)
• Sibirya’dan Anadolu’ya Taştaki Türkler
Sonuç
Servet Somuncuoğlu, Türk kültür tarihi araştırmalarında disiplinlerarası yaklaşımıyla öne çıkan bir isimdir. Kaya resimleri üzerine yaptığı araştırmalar, Türklerin tarih öncesi dönemdeki kültürel sürekliliğini ortaya koyarken; belgesel ve fotoğraf çalışmaları bu mirası görsel bir hafızaya dönüştürmüştür. Onun üretimleri, Türk kültür tarihi araştırmalarında görsel antropoloji ve belgeselcilik yöntemlerinin önemini gösteren örnekler arasında yer almaktadır.
Dipnotlar
[1]: Sedat Simavi Sosyal Bilimler Ödülü, Türkiye Gazeteciler Cemiyeti tarafından her yıl sosyal bilimler alanında verilen prestijli bir ödüldür.
[2]: Somuncuoğlu’nun biyografik bilgileri için bkz. TRT Arşiv, “Servet Somuncuoğlu”.
[3]: TRT İstanbul Radyosu program kayıtları.
[4]: Atlas Dergisi, Aralık 2005, “Saymalı Taş – Türklerin Bilinçaltı”.
[5]: Atlas Dergisi, Aralık 2007, “Taştaki Türkler”.
[6]: Türkiye Gazeteciler Cemiyeti, Sedat Simavi Ödülleri Arşivi, 2008.
[7]: TRT Belgesel Arşivi, “Zamana Karşı – Kazdağı Koşuburnu Türkmenleri”.
[8]: Somuncuoğlu’nun uluslararası fotoğraf çalışmaları için bkz. Atlas Dergisi röportajları.
[9]: Bursa Karacabey Belediyesi Mezarlık Kayıtları.