**TÜRK MİLLİYETÇİLİĞİNİN VE TÜRK KÜLTÜR TARİHÇİLİĞİNİN ABİDE ŞAHSİYETİ: PROF. DR. İBRAHİM KAFESOĞLU -Yunus Buğra YILMAZ**

TÜRK MİLLİYETÇİLİĞİNİN VE TÜRK KÜLTÜR TARİHÇİLİĞİNİN ABİDE ŞAHSİYETİ: PROF. DR. İBRAHİM KAFESOĞLU
Yunus Buğra YILMAZ
Özet
Bu çalışmada, 20. yüzyıl Türk tarihçiliğinin ve düşünce hayatının en önemli isimlerinden biri olan Prof. Dr. İbrahim Kafesoğlu’nun (1914-1984) hayatı, akademik mirası, metodolojisi ve Türk milliyetçiliği düşüncesine katkıları incelenmektedir. Kafesoğlu, Türk milli kültürünü bilimsel bir metodolojiyle temellendirerek "Türk-İslam Sentezi" veya kendi ifadesiyle "Türk Millî Kültürü" kavramının mimarlarından biri olmuştur. Onun İslam öncesi Türk tarihine getirdiği sosyolojik ve kültürel bakış açısı, Cumhuriyet dönemi Türk tarih yazımında çığır açmıştır.
1. Giriş
Cumhuriyet dönemi Türk tarihçiliği; Türk kimliğinin yeniden tanımlanması, İslam öncesi Türk tarihinin bilimsel yöntemlerle ortaya konulması ve Türk kültür tarihinin sürekliliğinin ispatlanması süreçleriyle şekillenmiştir. Bu akademik ve fikri dönüşümün merkezinde yer alan isimlerin başında Prof. Dr. İbrahim Kafesoğlu gelmektedir. Kafesoğlu, sadece arşiv belgeleri veya siyasi tarih olaylarıyla sınırlı kalmamış; Türk milletinin toplumsal yapısını, devlet anlayışını ve cihan hakimiyeti mezkuresini kültürel bir bütünlük içinde ele almıştır.
2. Hayatı ve Akademik Kariyeri
İbrahim Kafesoğlu, 1914 yılında Burdur’un Tefenni ilçesinde doğmuştur. İlk ve orta öğrenimini takiben Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi (DTCF) Tarih Bölümüne girmiş ve burada Türk tarihçiliğinin kurucu isimlerinden eğitim almıştır [1].
• Lisans ve Doktora: DTCF'deki eğitimi sırasında Ord. Prof. Dr. M. Fuad Köprülü, Prof. Dr. Zeki Velidi Togan ve Gyula Németh gibi isimlerin birikiminden faydalanmıştır.
• Macaristan Yılları: Budapeşte Üniversitesi'nde Hungaroloji ve Türkoloji alanında uzmanlaşarak Türk bozkır kültürünün kökenleri üzerine çalışmalar yürütmüştür [2].
• Akademik Görevleri: Türkiye’ye döndükten sonra İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Genel Türk Tarihi Kürsüsü’nde görev almış, uzun yıllar bu kürsünün başkanlığını yürütmüştür.
3. Tarih Metodolojisi ve Türk Kültür Tarihine Katkıları
Kafesoğlu’nun tarihçilik anlayışının temelini "Bozkır Türk Kültürü" ve "Türk Milli Kültürü" tahlilleri oluşturur. Ona göre Türk tarihi, kesintilere uğramış bağımsız olaylar silsilesi değil; köklü bir kültür ve medeniyet sürekliliğidir [3].
3.1. Bozkır Kültürü ve Türk Devlet Yapısı
Kafesoğlu, Batılı müsteşriklerin (oryantalistlerin) "göçebe" olarak nitelediği Türk toplumsal yapısını reddederek "atlı-göçebe" veya "bozkır medeniyeti" kavramlarını geliştirmiştir. Ona göre bozkır kültürü, yüksek bir disiplin, askeri teşkilatlanma ve adalet anlayışına dayanan özgün bir medeniyettir [4].
3.2. Türk Cihan Hakimiyeti Mefkuresi
Kafesoğlu’na göre Türklerin cihan hakimiyeti anlayışı, yalın bir işgal veya yağma arzusu değildir. Bu mefkure; ilahi bir takdirle (Kut) yeryüzünde adaleti, nizamı ve barışı sağlama ("Nizam-ı Âlem") sorumluluğudur. İslamiyet’in kabulüyle birlikte bu anlayış, gaza ve cihat ruhuyla birleşerek yeni bir boyut kazanmıştır [5].
4. Fikri Mirası: Türk-İslam Sentezi ve Aydınlar Ocağı
İbrahim Kafesoğlu, akademik çalışmalarının yanı sıra Türkiye’nin sosyal ve siyasi hayatına yön veren fikri cemiyetlerin de kuruculuğunu yapmıştır. 1970 yılında kurulan Aydınlar Ocağı’nın kurucularından ve genel başkanlarından biri olarak "Türk-İslam Sentezi" fikrinin nazariyesini oluşturmuştur [6].
• Kültürel Süreklilik: Kafesoğlu, Türk milletinin tarih boyunca sahip olduğu bozkır kültürü değerleri (adalet, teşkilatçılık, bağımsızlık aşkı) ile İslamiyet’in getirdiği ahlak ve inanç esaslarının kusursuz bir uyum sağladığını savunmuştur.
• Milli Kimlik: Ona göre Türk kimliği, İslam öncesi köklerinden koparılamayacağı gibi, bin yıllık İslamlaşma sürecinden de tecrit edilemez [7].
5. Başlıca Eserleri
Kafesoğlu, Türk tarihi ve kültürü üzerine çok sayıda monografi, ders kitabı ve makale kaleme almıştır. Başlıca eserleri şunlardır:
1. Türk Milli Kültürü: Kafesoğlu’nun magnum opus'u (en önemli eseri) kabul edilir. Türk tarihinin kökenlerinden İslamiyet sonrasına kadar olan kültürel yapıyı sistemli bir şekilde inceler.
2. Sultan Melikşah Devrinde Büyük Selçuklu İmparatorluğu: Selçuklu tarihi üzerine kaleme alınmış alanındaki en temel monografilerdendir.
3. Selçuklu Ailesinin Menşei Hakkında: Selçuklu devletinin kabile ve boy yapısını analiz eder.
4. Türk Milliyetçiliğinin Meseleleri: Fikri ve sosyolojik yazılarının toplandığı eseridir.
5. Türkler ve Medeniyet: Türklerin dünya medeniyet tarihine katkılarını değerlendirir.
6. Sonuç
Prof. Dr. İbrahim Kafesoğlu, Türk tarihçiliğinde metodolojik bir devrim gerçekleştirerek Türk kültürünü bağımsız bir inceleme alanı olarak kabul ettirmiştir. Tarihi sadece hükümdarların veya savaşların kronolojisi olarak görmemiş; milletin ruhunu, teşkilat yapısını ve inanç dünyasını bütüncül bir yaklaşımla ele almıştır. Onun bıraktığı miras, bugün de Türk tarihi ve sosyolojisi alanında temel bir başvuru kaynağı olmaya devam etmektedir.
Dipnotlar (Kaynakça)
• [1] Eröz, Mustafa. Prof. Dr. İbrahim Kafesoğlu ve Türk Millî Kültürü, Türk Kültürü Dergisi, Sayı: 265, 1985, s. 12-18.
• [2] Gömeç, Saadettin. Türk Tarihinin Kahramanları: İbrahim Kafesoğlu, Orkun Dergisi, Sayı: 42, 2001, s. 24-27.
• [3] Kafesoğlu, İbrahim. Türk Milli Kültürü, Ötüken Neşriyat, İstanbul, 2003, s. 45-52.
• [4] Donuk, Abdülkadir. Prof. Dr. İbrahim Kafesoğlu'nun Hayatı ve Eserleri, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, Sayı: 35, 1989, s. 1-15.
• [5] Kafesoğlu, İbrahim. Türk Cihan Hakimiyeti Mefkuresi, Türk Kültürü Araştırmaları Enstitüsü Yayınları, Ankara, 1978, s. 89-102.
• [6] Yılmaz, Durmuş. Cumhuriyet Dönemi Türk Tarihçiliği ve İbrahim Kafesoğlu, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Cilt: XVIII, Sayı: 52, 2002, s. 115-130.
• [7] Kafesoğlu, İbrahim. Türk Milliyetçiliğinin Meseleleri, Ötüken Neşriyat, İstanbul, 1997, s. 67-74.