**TÜRK TARİH TEZİ ÇERÇEVESİNDE CENGİZ HAN VE MOĞOL İMPARATORLUĞU’NUN SOY KÜTÜĞÜ
1930’lu yıllarda Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde biçimlenen Türk Tarih Tezi, Türk milletinin kökenlerini Orta Asya’nın en eski dönemlerine kadar dayandırarak otokton bir medeniyet anlayışı geliştirmeyi hedeflemiştir. Bu tez kapsamında Orta Asya bozkırlarında kurulan büyük imparatorluklar ve bu imparatorlukları kuran tarihsel şahsiyetler Türk tarihinin bütüncül bir parçası olarak değerlendirilmiştir. Bu çalışmada, Cengiz Han ve kurduğu Moğol İmparatorluğu’nun Türk Tarih Tezi içerisindeki yeri, dönemin akademik yayınları ve birincil kaynakları ışığında incelenmektedir.
TÜRK TARİH TEZİ ÇERÇEVESİNDE CENGİZ HAN VE MOĞOL İMPARATORLUĞU’NUN SOY KÜTÜĞÜ
Yunus Buğra YILMAZ
Özet
1930’lu yıllarda Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde biçimlenen Türk Tarih Tezi, Türk milletinin kökenlerini Orta Asya’nın en eski dönemlerine kadar dayandırarak otokton bir medeniyet anlayışı geliştirmeyi hedeflemiştir. Bu tez kapsamında Orta Asya bozkırlarında kurulan büyük imparatorluklar ve bu imparatorlukları kuran tarihsel şahsiyetler Türk tarihinin bütüncül bir parçası olarak değerlendirilmiştir. Bu çalışmada, Cengiz Han ve kurduğu Moğol İmparatorluğu’nun Türk Tarih Tezi içerisindeki yeri, dönemin akademik yayınları ve birincil kaynakları ışığında incelenmektedir.
1. Giriş
1931 yılında kurulan Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti (günümüzdeki Türk Tarih Kurumu) tarafından temelleri atılan Türk Tarih Tezi, Avrasya bozkır kültürünün yaratıcısı olan tüm toplulukları kapsayıcı bir tarih anlatısı sunmuştur [1]. Dönemin antropolojik, dil bilimsel ve edebi araştırmaları; Hun, Göktürk ve Uygur gibi devletlerin yanı sıra Cengiz Han liderliğinde kurulan imparatorluğu da Türk bozkır kültürünün doğrudan bir devamı kabul etmiştir.
2. Bozkır Kültür Birliği ve Cengiz Han
Türk Tarih Tezi’ne göre Orta Asya bozkırlarında yaşayan Türk ve Moğol boyları, tarihsel süreç içerisinde aynı sosyo-kültürel yapının ve bozkır geleneğinin temsilcileridir. Cengiz Han’ın kurduğu devlet organizasyonu, Ordu-Millet yapısı, töre kanunları ve askeri stratejiler bakımından Mete Han’dan itibaren gelen Hun ve Göktürk devlet geleneğinin doğrudan bir mirasçısıdır [2].
Cengiz Han’ın devlet teşkilatında uygulamaya koyduğu Yasa (Cengiz Yasası), eski Türk töresinin yazılı ve geliştirilmiş bir biçimi olarak ele alınmıştır. Keza Moğol ordusunun onlu sistem esasına göre düzenlenmesi ve devletin idari kadrolarında Uygur Türkçesi ile Uygur alfabesinin kullanılması, bu kültürel devamlılığın en somut kanıtları arasında gösterilmiştir [3].
3. Soy kütüğü ve Dil Açısından Değerlendirmeler
1932 yılında toplanan I. Türk Tarih Kongresi’nde sunulan tebliğlerde, Cengiz Han’ın mensup olduğu Börçigin kabilesi ve Moğol boylarının etnik kökeni Türk kabileleriyle doğrudan ilişkilendirilmiştir. Türk Tarih Tezi’ni savunan tarihçiler, Moğol teriminin Cengiz Han öncesinde etnik bir kimlikten ziyade siyasi bir birliği ifade ettiğini; Cengiz Han’ı oluşturan insan unsurunun ağırlıklı olarak Türk boylarından (Naiman, Kerait, Merkit, Uygur, Karluk) meydana geldiğini vurgulamışlardır [4].
Ayrıca Güneş-Dil Teorisi ve dönemin filoloji çalışmaları çerçevesinde, Moğolca ile Türkçe arasındaki akrabalık bağları incelenmiş ve Altay dil ailesinin bu iki üyesinin aynı ortak kökten türediği tezi işlenmiştir [5].
4. Sonuç
Türk Tarih Tezi, Avrasya coğrafyasındaki bozkır imparatorluklarını tek bir medeniyet havzasının ürünleri olarak değerlendirir. Bu anlayış doğrultusunda Cengiz Han, sadece Moğol ulusunun değil; Türk-Moğol bozkır kültürünün, idari yapısının ve askeri dehasının müşterek bir simgesi olarak kabul edilmiştir. Cengiz Han İmparatorluğu, Türklerin devlet kurma yeteneğinin ve cihanşümul devlet anlayışının tarihsel bir tezahürü olarak Türk Tarih Tezi içerisindeki yerini almıştır.
Dipnotlar
[1] Afet İnan, Türk Tarihinin Ana Hatları, İstanbul: Devlet Matbaası, 1930, s. 15-22.
[2] Zeki Velidi Togan, Umumî Türk Tarihine Giriş, İstanbul: İsmail Akgün Matbaası, 1946, s. 65-72.
[3] Bahaeddin Ögel, Türk Kültürünün Gelişme Çağları, İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, 1988, s. 140-148.
[4] Birinci Türk Tarih Kongresi: Konferanslar, Müzakere Zabıtları, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1932, s. 210-218.
[5] Sadri Maksudi Arsal, Türk Tarihi ve Hukuk, İstanbul: Darülfünun Hukuk Fakültesi Yayınları, 1927, s. 89-94.
Cengiz Han veya Türk Tarih Tezi’nin diğer boyutları (antropolojik bulgular, Güneş-Dil Teorisi detayları vb.) hakkında ek bir derinleştirme yapmamı ister misiniz?
