**PROF. DR. ABDÜLKADİR DONUK’UN GENEL TÜRK TARİHİ VE DEVLET TEŞKİLATÇILIĞI ARAŞTIRMALARINDAKİ YERİ- Haytaoğlu Yunus Buğra YILMAZ**
Çağdaş Türk historiografisinde Genel Türk Tarihi ve Eski Türk devlet teşkilatı üzerine yapılan araştırmalar, XX. yüzyılın ikinci yarısında kurumlaşma ve metodolojik olgunlaşma devresine girmiştir. Bu ekolün önde gelen temsilcilerinden Prof. Dr. İbrahim Kafesoğlu’nun tedrisatından geçen Prof. Dr. Abdülkadir Donuk, bilhassa İslam öncesi ve müteakip dönem Türk devlet idaresi, askerî müesseseleri ve unvan terminolojisi alanında kıymetli eserler kaleme almıştır. Bu çalışmada Donuk’un biyografik seyri ve Türk tarihçiliğine sunduğu kuramsal katkılar incelenmiştir.
PROF. DR. ABDÜLKADİR DONUK’UN GENEL TÜRK TARİHİ VE DEVLET TEŞKİLATÇILIĞI ARAŞTIRMALARINDAKİ YERİ
Haytaoğlu Yunus Buğra YILMAZ
Çağdaş Türk historiografisinde Genel Türk Tarihi ve Eski Türk devlet teşkilatı üzerine yapılan araştırmalar, XX. yüzyılın ikinci yarısında kurumlaşma ve metodolojik olgunlaşma devresine girmiştir. Bu ekolün önde gelen temsilcilerinden Prof. Dr. İbrahim Kafesoğlu’nun tedrisatından geçen Prof. Dr. Abdülkadir Donuk, bilhassa İslam öncesi ve müteakip dönem Türk devlet idaresi, askerî müesseseleri ve unvan terminolojisi alanında kıymetli eserler kaleme almıştır. Bu çalışmada Donuk’un biyografik seyri ve Türk tarihçiliğine sunduğu kuramsal katkılar incelenmiştir.
Hayatı ve Akademik Gelişimi Abdülkadir Donuk, 1948 yılında Adana’nın Ceyhan ilçesinde doğmuştur. Lisans öğrenimini 1972 senesinde İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü’nde tamamlamıştır. Akademik kariyerine aynı kurumun Umumi Türk Tarihi Kürsüsü’nde başlayan Donuk, doktora çalışmalarını Prof. Dr. İbrahim Kafesoğlu danışmanlığında sürdürmüştür.
Akademik unvan basamaklarını İstanbul Üniversitesi çatısı altında hızla tırmanan Donuk; 1974’te asistan, 1978’de doktor, 1983’te doçent ve 1988’de profesör unvanını almıştır. 1980-1981 yıllarında ABD’de Columbia Üniversitesi’nde araştırmalarda bulunarak metodolojik birikimini genişletmiştir. Uzun yıllar İstanbul Üniversitesi Genel Türk Tarihi Anabilim Dalı Başkanlığı görevini yürüten Donuk, 24 Ağustos 2022 tarihinde vefat etmiştir.
Eserleri ve Temel Araştırma Sahaları Donuk’un ilmi mesaisi, ağırlıklı olarak Türk devlet gelenekleri, hükümdarlık kurumu ve idari-askerî terimlerin etimolojik/kurumsal analizi üzerine odaklanmıştır. Öne çıkan temel eserleri şunlardır:
• Eski Türk Devletlerinde İdari-Askeri Unvan ve Terimler (1988): Türk devlet teşkilatındaki makam ve rütbelerin işlevlerini analiz eden temel müracaat eserlerindendir.
• Türk Hükümdarı (1990): Kut anlayışı, karizma ve idare yetkisinin meşruiyet kaynaklarını inceleyen моноgrafik çalışmadır.
• Prof. Dr. İbrahim Kafesoğlu (1989): Hacası ve ekol kurucusu Kafesoğlu’nun hayatı ve ilmi mirasını ele almaktadır.
Sonuç Prof. Dr. Abdülkadir Donuk, Türk tarih yazımında filolojik veriler ile müessese tarihçiliğini sentezleyen çizgisiyle öne çıkmıştır. Yetiştirdiği öğrenciler ve bıraktığı monografilerle Genel Türk Tarihi sahasındaki özgün konumunu korumaktadır.
DİPNOTLAR
1. Abdülkadir Donuk, Eski Türk Devletlerinde İdari-Askeri Unvan ve Terimler, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayınları, İstanbul 1988, s. 15-20.
2. Biyografik detaylar ve kronolojik akademik gelişim için bkz. İstanbul Üniversitesi AVESİS Veri Tabanı, "Prof. Dr. Abdulkadir Donuk Akademik Profili".
3. Columbia Üniversitesi araştırmaları ve doktora süreci hakkında bkz. Türk Tarih Kurumu Biyografi Arşivi, "Abdülkadir Donuk" maddesi.
4. Abdülkadir Donuk, Türk Hükümdarı, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayınları, İstanbul 1990, s. 21-39.
