DEFTER

Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönem askerî ve siyasi tarihi; Trablusgarp’tan Kafkasya’ya, Çanakkale’den Irak cephesine uzanan geniş bir coğrafyada radikal dönüşümlere sahne olmuştur. Bu çalkantılı dönemin öne çıkan aktörlerinden biri olan Halil (Kut) Paşa (1881-1957), İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin (İTC) kilit figürlerinden Enver Paşa’nın amcası olmanın ötesinde, I. Dünya Savaşı’nın en çarpıcı Osmanlı zaferlerinden biri kabul edilen Kut’ül-Amâre Kuşatması’nın muzaffer komutanıdır [1]. Bu makale, Halil Paşa’nın askerî kariyerini, Birinci Dünya Savaşı ve Millî Mücadele’deki diplomatik-askerî rolünü ve Cumhuriyet dönemindeki yaşamını geniş akademik dipnotlar eşliğinde incelemektedir.

Gagauzlar (Gökoğuzlar), Moldovya Cumhuriyeti çatısı altındaki Gagauz Yeri Özerk Bölgesi başta olmak üzere, Karadeniz’in kuzeyi ve Balkanlar’a yayılmış Hristiyan-Ortodoks bir Türk topluluğudur. Gagauz dili, Türk dillerinin Oğuz grubuna ait olup Türkiye Türkçesine en yakın lehçelerden biridir. Bu makalede, Gagauzların tartışmalı etnogenez teorileri, Selçuklu dönemiyle bağ kuran tarihsel kökenleri, Osmanlı Dönemi ve Çarlık Rusyası altındaki göç süreçleri ile tarihsel coğrafyaları akademik bir metodoloji doğrultusunda, kaynakça eşliğinde incelenmektedir.

XVII. yüzyıl Osmanlı Tarihi, devlet mekanizmasının içsel buhranlar, liyakat kaybı ve askerî gerilemelerle sınandığı bir "bunalım dönemi" olarak nitelendirilir. Bu felaket tablosunu tersine çeviren en önemli dönüm noktası, Köprülüler Devri’nin (1656-1683) başlamasıdır. Köprülü Mehmed Paşa’nın ardından sadâret makamına geçen oğlu Fazıl Ahmet Paşa, 1661-1676 yılları arasında 15 yıl 1 ay süren kesintisiz sadrazamlığı ile Osmanlı tarihinin en uzun süre görev yapan devlet adamlarından biri olmuştur. Bu makalede; Fazıl Ahmet Paşa’nın yetişme tarzı, bürokratik ve ilmi geçmişi, Avusturya (Uyvar), Venedik (Girit/Kandiye) ve Lehistan (Bucaş) seferlerindeki askerî stratejileri, iç politikadaki ıslahatları ve dönemin siyasi külliyatına katkıları analitik bir yaklaşımla ele alınmaktadır. Anahtar Kelimeler: Köprülü Fazıl Ahmet Paşa, XVII. Yüzyıl Osmanlı Tarihi, Uyvar Seferi, Kandiye Kuşatması, Bucaş Antlaşması, Osmanlı Askerî Tarihi.

1821 yılında Mora Yarımadası’nda patlak veren Yunan İsyanı, Osmanlı Devleti’nin idari ve askeri yapısını sarsmanın yanı sıra, bölgedeki Türk ve Müslüman nüfusa yönelik geniş çaplı bir imha ve sürgün sürecini beraberinde getirmiştir. Bu makalede, isyanın ilk aylarında gerçekleşen ve 19 Ağustos 1821 tarihinde Navarin Kalesi’nin düşmesiyle zirveye ulaşan Navarin Katliamı inceleme konusu yapılmıştır. Makale; katliamın tarihsel arka planını, kuşatma koşullarını, teslim olma anlaşmasının ihlalini ve olayın çağdaş Batılı tanıklar ile modern tarihçiler tarafından nasıl ele alındığını akademik bir çerçevede ve kaynakça eşliğinde sunmaktadır.

Bu makale, Türk halk bilimi (folklor), Türk edebiyatı ve karşılaştırmalı edebiyat sahasına sunduğu özgün katkılarla tanınan akademisyen, araştırmacı ve yazar Prof. Dr. Bilge Seyidoğlu'nun (1940–2023) biyografisini, bilimsel metodolojisini ve eserlerini incelemektedir. Erzurum kökenli sözlü kültür ögelerini (özellikle masalları) derleme ve çözümleme konusunda öncü bir rol üstlenen Seyidoğlu, edebiyat araştırmalarında mitolojik, psikolojik ve yapısalcı yaklaşımları başarıyla sentezlemiştir. Çalışmada, akademisyenin hayatı, başlıca eserleri, metodolojik yaklaşımı ve Türk akademisine bıraktığı miras bilimsel bir çerçevede değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Bilge Seyidoğlu, Türk Halk Bilimi, Erzurum Masalları, Mitoloji, Karşılaştırmalı Edebiyat, Akademik Araştırma Yöntemleri.