BUGÜN ŞEHİT OLANLAR — 1 KASIM
— Kasım 2026 sayısı —
DEFTER
GENEL
**20. YÜZYIL BAŞI KAZAK MİLLİ UYANIŞI VE ALAŞ HAREKETİ BAĞLAMINDA ALİHAN NURMUHAMMEDOĞLU BÖKEYHAN’IN SİYASİ VE ENTELEKTÜEL MÜCADELESİ-Haytaoğlu Yunus Buğra Yılmaz**
20. yüzyılın başında Çarlık Rusyası’nın çöküş süreci ve Sovyet rejiminin kuruluşu evresinde Türk dünyası büyük bir dönüşüm yaşamıştır. Bu dönüşümün en kritik aktörlerinden biri de Kazak milli kimliğinin inşasında ve ilk modern Kazak özerk yönetimi olan Alaş Orda’nın kurulmasında öncülük eden Alihan Nurmuhammedoğlu Bökeyhan’dır. Bu çalışmada, Bökeyhan’ın entelektüel kökenleri, Çarlık ve Sovyet dönemlerindeki siyasi faaliyetleri ile Türkistan coğrafyasındaki milli uyanış hareketine katkıları incelenmektedir.
**KIRIM’DAN TÜRK DÜNYASINA UZANAN BİR AYDINLANMA MEŞALESİ: İSMAİL GASPIRALI- Yunus Buğra YILMAZ**
Giriş
19. yüzyılın son çeyreği ile 20. yüzyılın başı, Türk ve İslam dünyası açısından siyasi, askerî ve sosyo-kültürel kırılmaların en yoğun yaşandığı dönemlerden biridir. Rus İmparatorluğu idaresi altında yaşayan Türk halkları, yoğun bir Ruslaştırma ve Hristiyanlaştırma politikası ile yüzleşirken; geleneksel eğitim kurumları ve toplumsal yapı çağın gereklerine cevap vermekten uzak kalmıştır. İşte bu alacakaranlık kuşakta ortaya çıkan Kırım Tatarı fikir adamı, gazeteci ve eğitimci İsmail Bey Gaspıralı (1851-1914), geliştirdiği vizyoner yaklaşımla modern Türk milliyetçiliğinin ve yenileşme hareketlerinin (“Ceditçilik”) en önemli mimarlarından biri olmuştur.
**GÖKLERDEN SİYASETE BİR VATAN SEVDALISI: EMEKLİ GENERAL MEHMET NECATİ GÜLTEKİN-Yunus Buğra YILMAZ**
Türk siyasi ve askeri tarihinde hem asker kimliği hem de sivil toplum ile siyasi hayattaki üst düzey görevleriyle iz bırakmış mümtaz şahsiyetlerden biri Mehmet Necati Gültekin Paşa’dır. Türk Hava Kuvvetleri'nin ilk jet pilotlarından biri olmaktan MHP Genel Sekreterliğine ve Türk Ocakları yöneticiliğine uzanan çetin hayatı, Türkiye'nin 20. yüzyıldaki siyasi ve askeri çalkantılarının bir özeti niteliğindedir.
**BİR SÜRGÜN VE VATAN ŞAİRİ: KIRIMLI TATAR TÜRK YAZARI CENGİZ DAĞCI’NIN HAYATI, ESERLERİ VE EDEBİ KİŞİLİĞ-Yunus Buğra Yılmaz**
20. yüzyıl Çağdaş Türk Edebiyatı ve Kırım Tatar Edebiyatı’nın en önemli temsilcilerinden biri olan Cengiz Dağcı, eserlerinde Kırım Türklerinin hürriyet mücadelesini, İkinci Dünya Savaşı’nın yıkımlarını, Sürgün felaketini ve vatan özlemini en derin boyutlarıyla işleyen anıt bir şahsiyettir. [1] Kırım’da başlayan hayatı, İkinci Dünya Savaşı’nın getirdiği trajedilerle şekillenmiş, ömrünün büyük bir kısmı İngiltere’de gurbette geçmiş, fakat kalbi ve kalemi daima Kırım’a bağlı kalmıştır. [2] Türkçe yazmasına rağmen Kırım’ı hiç görmemiş nesillere dahi vatan Kırım’ı sevdiren Dağcı, Türk dünyası edebiyatında "Sürgün ve Vatan Şairi/Yazarı" olarak anılmaktadır.
**YAVUZ SULTAN SELİM: OSMANLI CİHAN DEVLETİ’NİN DOĞU SİYASETİ, ASKERÎ REFORMLAR VE HALİFELİK-Yunus Buğra Yılmaz**
16. yüzyılın başlarında Osmanlı Devleti, Sultan II. Bayezid’in son yıllarında ciddi bir iç buhran ve taht kavgasıyla karşı karşıya kalmıştır. Doğu Anadolu’da Şah İsmail önderliğinde yükselen Safevî nüfuzu ve Kızılbaş ayaklanmaları, özellikle de Şahkulu İsyanı, devletin bekasını tehdit eder boyuta ulaşmıştır [1]. Trabzon Sancak Beyliği döneminde Doğu Anadolu ve Kafkasya politikasını yakından gözlemleyen Şehzade Selim, pederinin pasif tutumuna karşı çıkarak askeri ve bürokratik kanadın, bilhassa Yeniçerilerin desteğini almıştır [2]. 1512 yılında gerçekleşen cülus, Osmanlı tarihinde bir şehzadenin babasını tahttan indirmesiyle sonuçlanan nadir ve dönüm noktası niteliğindeki olaylardan biridir.