DEFTER

Bu yazıda, 20. yüzyıl Türk edebiyatı araştırmalarının önde gelen isimlerinden olan Prof. Dr. Mehmet Kaya Bilgegil’in (1921-1987) biyografisi, akademik yöntemi ve Türk filolojisine katkıları ele alınmaktadır. Erken yaşta yetim kalmasına rağmen göstermiş olduğu azimle Paris Sorbonne Üniversitesi’ne kadar uzanan bir eğitim hayatı geçiren Bilgegil, metin merkezli, filolojik ve filolojik-semantik çözümlemeleriyle Yeni Türk Edebiyatı sahasında çığır açan bir metodoloji geliştirmiştir. Makale, bilhassa Tanzimat ve Servet-i Fünûn dönemleri üzerine kaleme aldığı monografileri ile belâgat sahasındaki teorik katkılarını akademik bir perspektifle incelemektedir.

Abdülhamid Süleyman Çolpan (1897–1938), 20. yüzyıl başı Çağatay/Özbek edebiyatının modernleşme sürecinde ve Ceditçilik hareketinin fikrî zemininde kilit rol oynamış bir şair, yazar, mütefekkir ve çevirmendir. Rus Çarlığı’nın son dönemlerinden Sovyet rejiminin kitlesel tasfiye politikalarına kadar uzanan fırtınalı bir kesitte yaşamış olan Çolpan, edebiyatı toplumsal uyanışın, milli kimlik inşasının ve bağımsızlık mücadelesinin ana enstrümanı kılmıştır. Bu çalışmada, Çolpan’ın biyografik arka planı, Ceditçilik hareketi içerisindeki konumu, şiir ve nesir anlayışı ile trajik ölümü tarihsel ve edebi eleştiri yöntemleriyle incelenmektedir.

Bu çalışma, Osmanlı Devleti’nin son döneminde yetişmiş, İkinci Meşrutiyet’in fikri ortamında şekillenmiş ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu kadroları içerisinde hem akademik hem de siyasi roller üstlenmiş önemli devlet adamı ve tarihçi Mehmet Şemsettin Günaltay’ın (1883-1961) biyografik ve entelektüel portresini incelemektedir. Çalışmada, Günaltay’ın erken dönem eğitimi, Dârülfünun’dan Türk Tarih Kurumu (TTK) başkanlığına uzanan akademik kariyeri, Meclis-i Mebusan’dan Başbakanlığa kadar uzanan siyasi faaliyetleri ve ürettiği külliyat analitik bir yaklaşımla ele alınmaktadır. Günaltay’ın hem geleneksel dini ilimlere hâkim bir İslamcı aydın hem de Cumhuriyet reformlarını ve Türk Tarih Tezini benimseyen bir Ordinaryüs Profesör olarak üstlendiği sentezci rol incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Mehmet Şemsettin Günaltay, Türk Tarih Kurumu, CHP, Tek Parti Dönemi, İslam Tarihçiliği, İttihat ve Terakki.

Enis Behiç Koryürek (1891-1949), Türk edebiyatının II. Meşrutiyet’ten Cumhuriyet Dönemi’ne uzanan intikal sürecindeki en özgün şahsiyetlerinden biridir. Hecenin Beş Şairi (Beş Hececiler) grubunun bir üyesi olarak tanınan Koryürek; edebî üretimlerinin yanı sıra diplomatik temasları, sosyal politika ve çalışma hukuku alanındaki bürokratik öncülükleriyle de dikkat çeker. Bu çalışmada, Koryürek’in biyografisi, Türk denizcilik edebiyatına katkıları, hece vezni üzerindeki biçimsel yenilikleri, diplomatik başarıları (özellikle Türk-Macar ilişkileri bağlamında) ve ömrünün son yıllarında yöneldiği mistik-tasavvufı şiir anlayışı akademik bir çerçevede incelenmektedir. Anahtar Kelimeler: Enis Behiç Koryürek, Beş Hececiler, Türk Deniz Edebiyatı, Türk-Macar İlişkileri, Varidat-ı Süleyman, Çalışma Hukuku.

Bu çalışmada, Türk çocuk ve gençlik edebiyatının en üretken kalemlerinden biri olan Kemalettin Tuğcu’nun (1902-1996) edebi kişiliği, eserlerinin yapısı, Türkiye’nin sosyo-ekonomik dönüşüm süreçleriyle ilişkisi ve sinema ile televizyon gibi kitle iletişim araçlarına etkisi ele alınmaktadır. Formal bir eğitim almamış olmasına rağmen kendi çabalarıyla yetişen ve 300’ün üzerinde romana imza atan Tuğcu, özellikle 1960’lı yıllardan itibaren hız kazanan köyden kente göç, kentleşme, parçalanmış aileler ve kenar mahalle gerçekliğini melodramatik bir kurgu içinde işlemiştir. Makalede Tuğcu’nun hayat hikâyesi, edebi üslubu, edebiyat sosyolojisi açısından taşıdığı anlam ve Ayşecik’ten Üvey Baba’ya uzanan uyarlama geleneği akademik bir süzgeçten geçirilerek dipnotlarla incelenmektedir. Anahtar Kelimeler: Kemalettin Tuğcu, Türk Çocuk Edebiyatı, Melodram, Kentleşme, Popüler Roman, Yeşilçam, Televizyon Dizileri.