DEFTER

20. yüzyıl Türk edebiyatı ve Doğu şiirinin en özgün temsilcilerinden biri olan Muhammed Hüseyin Şehriyar (1906–1988), Tebriz’den Tahran’a uzanan yaşamında hem Farsça hem de Türkçe kaleme aldığı eserlerle geniş bir coğrafyada derin izler bırakmıştır. Klasik Doğu şiir estetiği ile modern hissetme biçimlerini harmanlayan Şehriyar, özellikle "Heyder Babaya Selam" poemi ile Güney Azerbaycan Türkçesinin edebi bir dil olarak gücünü tüm Türk dünyasına kanıtlamıştır. Bu makale; Şehriyar’ın hayatını, Farsça ve Türkçe şiir anlayışını, ana dili bilinci ve kimlik vurgusunu, modern ile klasik arasındaki konumunu akademik bir perspektiften incelemektedir.

12. yüzyılın ilk yarısı, İslâm dünyasının siyasi bölünmüşlük yaşadığı ve Batı’dan gelen Haçlı akınları karşısında savunmada kaldığı kritik bir dönemi ifade eder. Bu fetret ortamında sahneye çıkan Selçuklu emîri İmâdüddin Zengî (1085–1146), Musul ve Halep merkezli kurduğu Zengî Atabeyliği ile İslâm coğrafyasında Haçlılara karşı ilk systematically ve teşkilatlı mukavemeti başlatmıştır. 1144 yılında Urfa Haçlı Kontluğu’nu ortadan kaldırarak İkinci Haçlı Seferi’nin fitilini ateşleyen ve Haçlıların yenilebilir olduğunu kanıtlayan İmâdüddin Zengî, yalnız askeri bir deha değil; aynı zamanda Eyyûbîler ve takipçisi olan Türk-İslâm devletlerinin siyasi-ideolojik altyapısını hazırlayan devlet adamıdır. Bu makale; İmâdüddin Zengî’nin menşeini, devletleşme sürecini, Haçlılar ve bölgesel aktörlerle olan münasebetlerini ve Doğu-Batı tarihindeki müstesna yerini akademik bir perspektifle incelemektedir. Anahtar Kelimeler: İmâdüddin Zengî, Zengîler Hanedanlığı, Selçuklular, Haçlı Seferleri, Urfa’nın Fethi, Atabeylik.

Türk edebiyatının Batı ekseninde yeniden şekillenmesinde ve modern bir kimlik kazanmasında İbrahim Şinasi (1826–1871), tarihsel bir dönüm noktasını temsil eder. Tanzimat Fermanı'nın ilanından sonra yetişen ve Batı tarzı düşünce ile edebiyat anlayışını Osmanlı-Türk toplumuna aktaran Şinasi; yalnızca bir şair veya yazar değil, aynı zamanda düşünce adamı, gazeteci, dil bilimci ve tiyatro yazarıdır. Tanzimat Edebiyatı'nın "Birinci Kuşak" temsilcisi olarak adlandırılan mektebin kurucu aktörü olan yazar, edebiyatın işlevini "toplum için" anlayışıyla temellendirmiş ve düşünsel hayatı halka yaymayı ana gaye edinmiştir.

Batı Trakya Türk Azınlığı, Lozan Barış Antlaşması ile teminat altına alınan dini ve kültürel özerklik haklarını koruma hususunda tarihsel süreç içerisinde ciddi sınamalardan geçmiştir. Bu mücadelenin odak noktalarından biri, azınlığın dini ve toplumsal lideri konumundaki müftülerin seçimi meselesidir. Bu makale, İskeçe Müftüsü Mehmet Emin Aga’nın (1932–2006) yaşamı, seçilme süreci, Yunan devletinin hukuki ve fiili baskılarına karşı sergilediği direnç ve Batı Trakya Türk toplumundaki liderlik mirasını genişletilmiş tarihsel ve hukuki dipnotlar çerçevesinde ele almaktadır.

Bu makalede, Güney Azerbaycan Türk dünyasının yetiştirdiği önemli ilim adamlarından, Türk dili ve edebiyatı araştırmacısı Prof. Dr. Habib (İdrisi) Derzinevesi’nin hayatı, ilmî ve fikrî mücadelesi ile edebiyat dünyamıza kazandırdığı eserler ele alınmaktadır. İlk yıllarında İdrisi soy adıyla tanınan ve Türkiye’de Güney Azerbaycan edebiyatının tanıtılmasında öncü rol üstlenen Derzinevesi, akademisyenlik ve yayıncılık faaliyetleriyle Türk dünyası arasındaki gönül köprülerini pekiştirmiştir. Kıymetli Ağabeyime Rahmet diliyorum.